Του Ηλία Μακρή

Ο Παρθενώνας δεν αποτελεί μόνο ένα μνημείο αρχιτεκτονικής, αλλά και ένα σύμβολο της Δημοκρατίας, εφόσον ως γνωστό κατασκευάστηκε επι των ημερών του Περικλή κατά τη διάρκεια του Χρυσού Αιώνα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Οι αρχιτέκτονες του Παρθενώνα ήταν δύο. Ο ένας ήταν ο Καλλικράτης και ο άλλος ο Ικτίνος. Ο Παρθενώνας κατασκευάστηκε μέσα σε μια μοναδική ίσως περίοδο πραγματικής Δημοκρατίας. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ο Περικλής στον Επιτάφιο ανάμεσα στα άλλα έλεγε ότι «…καταστήσαμε την πόλη αυτάρκη για πόλεμο και ειρήνη..» Πραγματικά πολύ βαριά κουβέντα. Ούτε και οι πλανητάρχες δεν τόλμησαν να την ξεστομίσουν ακόμη και πριν την κρίση. Αντίθετα, όταν οι πλανητάρχες εκστράτευαν εναντίων των «βαρβάρων» Σέρβων, Ιρακινών ή Αφγανών έβαζαν μπροστά τη συμμαχία τους, ώστε να μοιράζονται το κόστος. Ο σημερινός μάλιστα πλανητάρχης σχετικά πρόσφατα (πριν λίγους μήνες) είχε εκφράσει και την ανησυχία του για το πρόβλημα του υποσιτισμού, ως απόρροια της φτώχειας, που ήδη έκανε απειλητικά την εμφάνισή του στις ΗΠΑ.

Η «αυτάρκεια» όμως αποτελεί και ένα ζητούμενο της Τοπικής Ανάπτυξης και κατ’ επέκταση της Βιωσιμότητας, επιπλέον, όσο κι αν αυτό ξενίζει ορισμένους αναγνώστες, η αυτάρκεια εξαρτάται και από την ποιότητα της δημοκρατίας ενός τόπου. Πάντως για να καταλήξουμε, οι έννοιες «Αυτάρκεια», «Τοπική Ανάπτυξη», «Βιωσιμότητα», «Τοπική Αυτοδιοίκηση» και τέλος. «Δημοκρατία» είναι έννοιες άρρηκτα συνδεδεμένες μεταξύ τους και μάλιστα με τόσο ισχυρούς δεσμούς, ώστε να αποκτούν και ενοιολογική ισοδυναμία στα αναπτυξιακά, γνωστικά αντικείμενα .
Στη βάση του προαναφερόμενου σκεπτικού είναι προφανές γιατί το νέο σχέδιο για τη Διοικητική Μεταρρύθμιση ονομάστηκε «Καλλικράτης».

Όμως, αφού έτσι κι αλλιώς οι βαθμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι δύο (Δήμοι και Περιφέρειες) θα έπρεπε να βρεθεί τρόπος και να μπει και το όνομα του Ικτίνου, επειδή ο Καλλικράτης μόνος του παραπέμπει στα Μακρά Τείχη και όχι στον Παρθενώνα. Σήμερα βέβαια, μπορεί να μην έχουμε τα Μακρά Τείχη της Αρχαίας Αθήνας, έχουμε όμως τα τείχη που οι άνθρωποι υψώνουμε ανάμεσά μας ως αποτέλεσμα του ανταγωνισμού και συνακόλουθα του ατομικισμού, χαρακτηριστικά γνωρίσματα των αγοραίων κοινωνιών, των κοινωνιών των καταναλωτών. Πάντως, σύγχρονους Παρθενώνες στη Διοίκηση, σίγουρα δεν έχουμε. Αφού ο Καλλικράτης έρχεται μόνος του, χωρίς τον Ικτίνο παρέα, δεν έρχεται να οικοδομήσει Παρθενώνες στο τοπίο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αλλά Μακρά Τείχη και οι συμβολισμοί μάλλον δεν λένε ψέματα.

Στη Ζάκυνθο, με δεδομένο πλέον τον Καλλικράτη, ταλανίζει το ερώτημα. Ένας Δήμος ή τρείς; Μήπως να τους κάνουμε δύο να μοιράσουμε τη διαφορά; Το τελευταίο νομίζω ότι πρέπει να το είχε προτείνει και ο σεβασμιότατος, ως μια συμβιβαστική λύση. Πάντως η όλη ιστορία θυμίζει και λίγο την κολοκυθιά: « Γιατί έναν Δήμο και όχι τρείς; Και γιατί τρεις; Και πόσους να τους κάνουμε; Να τους κάνουμε δύο…». Γεγονός είναι ότι όπως πάντα απασχολεί αυτό που δεν θα έπρεπε, ενώ αυτό που θα έπρεπε να απασχολεί, είτε ένας δήμος γίνει, είτε τρεις, είτε δεκατρείς δεν δείχνει να απασχολεί κανέναν. Τα χρέη για παράδειγμα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε Συνδέσμους και τράπεζες είναι παλιά υπόθεση και εκτός επικαιρότητας. Κανένας δεν αναρωτήθηκε γιατί μια κυβέρνηση κυβερνά και μάλιστα εν μέσω κρίσης, με ποσοστό μικρότερο από το 51%, ενώ μια Δημοτική ή Περιφερειακή αρχή θα το έχει τόση μεγάλη ανάγκη; Κανένας δεν αναφέρθηκε σε αυτό το δημαρχοκεντρικό σύστημα εκ του οποίου πηγάζουν τα φαύλα… Ίσως επειδή ο καθένας έχει και τη δική του αλήθεια.

Προφανώς και οι συνενώσεις είναι δυνατόν να δημιουργήσουν σοβαρότατα, διαχειριστικά, οικονομικά οφέλη. Αποτελεί αναγκαιότητα πλέον, ο πολίτης να απολαμβάνει καλύτερες και φθηνότερες υπηρεσίες από τους ΟΤΑ. Είναι επιβεβλημένο η Τοπική Αυτοδιοίκηση να αναδειχτεί σε πυλώνα τοπικής ανάπτυξης και να συμβάλλει στην κοινωνική δικαιοσύνη. Όμως, καθώς έγραφε και ο Προυντόν, όσο λογικό και ορθό να είναι ένα ομοσπονδιακό σύστημα, δεν θα είναι βιώσιμο αν δεν εξαφανιστούν οι δυνάμεις εκείνες που διαταράσσουν την πολιτική οικονομία, αφού ο πολιτικός νόμος δομείται πάνω στον οικονομικό. Βέβαια, σήμερα εμείς δεν μπορούμε να μιλάμε ακόμη για ομοσπονδία και τοπικές κυβερνήσεις, επειδή είναι πολύ νωρίς ακόμη, αλλά από αυτό το σημείο αρχίζουν και οι ενστάσεις. Όμως, επειδή αυτού του είδους οι ενστάσεις είναι συστημικού χαρακτήρα και αποτελούν ολόκληρα κεφάλαια, δεν μπορούμε να επεκταθούμε.

Η κριτική στον Καποδίστρια Ι είναι αυτή που θα αποτελέσει το μέτρο για την θέση απέναντι στον Καλλικράτη. Υπήρχε πολύ σοβαρή λογική στο τότε νομοσχέδιο και πέρα από την ελλειμματική στάση της κεντρικής εξουσίας απέναντι στις υποχρεώσεις που είχε αναλάβει τότε και κύρια στη χρηματοδότηση, θα ήταν εφικτό να είχαν εξοικονομηθεί αρκετά χρήματα, εφόσον οι συνενώσεις δημιουργούσαν τις λεγόμενες οικονομίες κλίμακος. Όμως, οι συνενώσεις του Καποδίστρια Ι ταύτισαν την Τοπική Αυτοδιοίκηση με τη διασπάθηση και σπατάλη του δημοσίου χρήματος. Κυριάρχησαν οι λογικές του δικομματισμού, οι οποίες αντανακλούν σε ένα σύστημα παραγοντισμού και μικροπολιτικών συμφερόντων, που με τη σειρά του παραπέμπει σε τριτοκοσμικά πολιτικά τοπία. Αποτέλεσμα οι προβληματικοί ΧΥΤΑ, οι απλήρωτοι εργαζόμενοι των Συνδέσμων, τα ακινητοποιημένα δημοτικά οχήματα, οι οφειλές σε ελεύθερους επαγγελματίες που είχαν την ατυχή έμπνευση να συνεργαστούν με κάποιες υπηρεσίες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τα χαμένα κονδύλια κ.α.

Το ευρύ κοινό διαπιστώνοντας το πολύ γνώριμο, πολιτικό σκηνικό αδιαφορεί, απογοητεύεται και απλά προσπαθεί να επιβιώσει ή να ικανοποιήσει τον ατομικό ωφελιμισμό, μέσα απο την καλλιέργεια των πελατειακών σχέσεων η οποία ανατροφοδοτεί τον παραγοντισμό και τη διαφθορά. Πάντως, οι μηχανισμοί ελέγχου και η σχετική νομοθεσία ποτέ δεν έλλειψαν από αυτόν το τόπο. Αυτό που πάντα εξέλειπε ήταν η εφαρμογή των νόμων και των σχετικών προβλέψεων.Αν δηλαδή αλλάξουν τα γεωγραφικά όρια και ο Καποδίστριας γίνει Καλλικράτης ή αν ο δημότης με μια κάρτα θα βγάζει μόνος του απο το δημοτικό ΑΤΜ το πιστοποιητικό θα αλλάξουν τα πράγματα; Μήπως οι δημοσιεύσεις διαγωνισμών και αποφάσεων στο διαδίκτυο θα εγγυηθούν την φερεγγυότητα της διοίκησης, προ πάντων όμως θα αφυπνήσουν το ενδιαφέρον του πολίτη για τα κοινά; Τότε θα εφαρμόζονται οι νόμοι; Όλα αυτά θα έπρεπε ήδη να έχουν εφαρμοστεί όπως επίσης θα έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί και η διαδικασία των συνενώσεων. Σε καμία όμως περίπτωση δεν αποτελούν πανάκεια. Οι δημόσιοι υπάλληλοι που έχουν εμπειρία συμμετοχής σε επιτροπές διαγωνισμών ίσως να κατανοούν καλύτερα αυτούς τους προβληματισμούς.

 Ο πολίτης για να γίνει ενεργός πολίτης θα πρέπει να αισθανθεί ότι έχει δύναμη. Αυτή τη δύναμη μόνο η απλή αναλογική μπορεί να την κατοχυρώσει. Ο αιρετός του όποιου πολιτικού χώρου μόνο τότε θα αισθανθεί την ανάγκη της δημόσιας απολογίας και της πραγματικής λαϊκής συμμετοχής, που αποτελούν και πραγματική εγγύηση για τη διαφάνεια. Τότε και μόνο τότε οι επενδύσεις στην ψηφειακή τεχνολογία θα αποδώσουν πραγματικά. Αν όμως αρχίσουν να συμβαίνουν τέτοια πράγματα, τότε η εξουσία χάνει τον έλεγχο. Και το νεοφιλελεύθερο μοντέλο τον πολίτη τον χρειάζεται απόλυτα ελεγχόμενο να συναινεί σε λιτότητες και «θυσίες» με θύμα τον ίδιο, εθελοντή δηλαδή.

Σπουδαίος αρχιτέκτονας ο Καλλικράτης, αλλά μόνος του δεν φτάνει αν θέλουμε νέους Παρθενώνες στη διοίκηση. Απαιτούνται προϋποθέσεις όπως η αυτάρκεια και οι πολίτες αντί των σημερινών καταναλωτών. Με άλλα λόγια απαιτείται η εφαρμογή της ουτοπίας, της Δημοκρατίας δηλαδή.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στις “επιλογές” της εφημερίδας ΕΡΜΗΣ 15/01/10